نفت طلای سیاه

دکل را در واقع می توان ماشینی برای حفاری چاه تعریف کرد که به دو دسته کلی تقسیم می شوند دکل های خشکی(Onshore Drilling ) و دکل های دریایی(Offshore Drilling) که معمولآ شامل تانکر های گل حفاری, پمپ های گل حفاری, برجک دکل(Derrick), میز دوار, Drawwork , لوله های حفاری و تجهیزات تولید قدرت می باشد.

در مورد دکل های خشکی و قسمت های مختلف آن در پست های بعدی مفصلآ توضیح خواهم داد اما در این پست سعی دارم در مورد انواع مختلف دکل های دریایی بحث کنم.

 امروزه تقریبآ همه شرکت های حفاری در عملیات حفاری چاه ها ی نفت و گاز چه عمیق و چه آن هایی که در اعماق سطحی حفاری می شوند از تکنیک حفاری چرخشی استفاده می کنند. این روش حفاری پیشرفته اولین بار توسط یک مصری 3000 سال قبل از میلاد مسیح انجام شد و به صورت پیشرفته تر این روش توسط لئوناردو داوینچی در 1500 سال بعد از میلاد ارائه شد. حفاری چرخشی دارای یک مته پر قدرت است که نوک آن تیز و قابل چرخش است که می تواند از داخل زمین خاکبرداری انجام دهد. این روش در مقایسه با حفاری ضربه ای به خاطر پیوستگی خارج کردن کنده های حاصله در حین عملیات حفاری به کمک سیستم گردش گل حفاری از رونق بیشتری برخوردار است. این مسئله به خصوص زمانی که عمق چاه زیاد می شود به خوبی به چشم می آید.  

 دکل حفاری چرخشی شامل پنج  قسمت متمایز و مکمل هم می باشد:

1)      موتور ها    Engines

2)      بالابرنده ها Hoisting  ,

3)      چرخنده ها Rotating  ,

4)       سیستم گل حفاری Mud system و

5)      سیستم کنترل فوران BOP 

                                                                                                          صفحه نخست

در حدود چهار هزار سال پیش در چین حفاری کابلی برای حفاری چاه های آب شیرین و آب شور برای تهیه نمک مورد استفاده قرار می گرفت. اما اولین چاه نفتی تجاری که با حفاری کابلی حفر شد در آمریکای شمالی در پترولیا در 1858 بود.

در این نوع حفاری دکل مورد نیاز در خود محل ساخته می شد, برج (derrick) چوبی 82 فوتی دکل که بروی چوب های عظیمی که به عنوان پی مورد استفاده قرار می گرفت و پایه های معمولآ  2" x 12" و بقیه قسمت های دکل در خود محل ساخته می شد و بعد از اتمام حفاری نیز در محل باقی می ماند.

همانطور که در شکل می بینید در سر دکل سه قرقره کابل موجود بود یکی کابل حفاری و به اصطلاح

drilling line , یکی برای بیلر( وسیله ای برای خارج کردن کنده های حفاری) و یکی هم برای  پایین بردن و کشیدن لوله های جداری (لوله هایی که برای جلوگیری از ریزش دیواره چاه به کار می رفت). علاوه بر این قرقره ها سه تا چرخ بزرگ که با ماشین های بخار کار می کردند نیز سر دکل مشاهده می شد....

                                                                                                                 صفحه نخست

آنچه كه تاريخ نفت گواهي مي دهد اولين چاه نفتي كه در جهان حفاري شد در وسط يك مزرعه ساكت و آرامي در شمال غربي پنسيلوانياي آمريكا توسط كلونل دريك colonel drake در سال 1859 حفاري شد. اين چاه در عمق 69.5 فوتي فوران كرد و جستجوگران خود را در شادي وافري غرق كرد. اگرچه اين واقعه، صنعت حفاري نفت را آغاز كرد، اما با اين وجود قبل از اين تعداد زيادي از چاه‌ها به منظورهاي توليد آب، نمك و قير حفر ‌شده‌ بودند..

بعد از كلونل ادوين دريك Edvin Drake 60 ساله كه خود را سرهنگ بازنشسته ارتش معرفي مي كرد جستجوي جهاني براي يافتن نفت را آغاز كرد. برخلاف عقيده كارشناسان آن دوره ،ادوين دريك معتقد بود با حفر يك چاه ساده مي توان نفت استخراج كرد. او يك چاه را به كمك يك سرمته كه به يك كابل متصل بود و توسط يك ماشين بخار به حركت درمي آمد ، حفر مي كرد.   موزه چاه  كلونل دريك 

در ايران صنعت نفت  با امضاى امتيازنامه معروف «دارسي» در ٢٨ ماه مه ١٩٠۱ رسميت گرفت. مرحله اول عملياتى نيز كه به موجب امتيازنامه دارسى در مناطق قصر شيرين و چاه سرخ انجام شد چندان رضايت بخش نبود. حفارى در اين مناطق اگر چه وجود نفت را به اثبات رساند، اما بازده چاه ها چنان نبود كه ادامه عمليات در همان نقاط را توجيه كند. در شوشتر و شمال اهواز نيز وضع به همين ترتيب بود تا اينكه حفارى در مسجد سليمان در ٢٦ ماه مه ١٩٠٨ به نفت رسيد و آزمايش هاى بعدى نشان داد كه كارشناسان آن چه را كه جست و جو مى كردند، يافته اند. چاه دوم و سوم هم وجود منبع عظيم نفتى را به ثبوت رساند و بدين ترتيب نام مسجد سليمان به عنوان نخستين ميدان نفتى خاورميانه در تاريخ نفت جهان ثبت شد.

                                                                                                             صفحه نخست 

نفت خام با ویسکوزیته بالا( عمومآ بیشتر از ۱۰ سنتی پویز cp) و وزن مخصوص بالا و غیر روان به نفت سنگین معروف است. انستیتو نفت آمریکا ( API) به نفت خام با API ۲۲.۳  و یا پایین تر نفت سنگین اطلاق می کند. افزون بر ویسکوزیته بالا و وزن مخصوص بالا نفت سنگین عمومآ دارای نسبت هیدروژن به کربن پایین و مقدار زیادی آسفالتین و سولفور و نیتروژن و فلزات سنگین و اسید می باشد. به نفتی که API آن بیشتر از ۲۲.۳ باشد نفت سبک می گویند.

از این حیث منابع نفت سنگین کشور ما نیز بیشتر از نفت سبک می باشد و البته در بازار های بین المللی قیمت نفت سنگین به مراتب کمتر از نفت سبک می باشد.

                                                                                                            صفحه نخست

در پست قبلي ديديم كه چگونه نفت در خلل و فرج سنگ مخزن حركت مي كند تا بالاخره توسط پوش سنگ ,cap rock (سنگي با نفوذ پذيري كم ) كه همانند كلاهكي بروي سنگ مخزن قرار گرفته از مهاجرت بيشتر نفت جلوگيري مي كند.

در يك نماي كلي از يك مخزن طاقدیسی مي توان گاز را در بالاي آن و آب را در پايين و در بين اين دو ناحيه نفت را مشاهده كرد.

نكته قابل توجه در مورد مخازن نفتي عمق بيش از 3000 متري آن ها در نواحي مثل ايران مي باشد كه براي رسيدن به اين اعماق عمليات حفاري كاملآ دقيق و حرفه اي مورد نياز مي باشد ولي قبل از آن اين مسئله كه كجا را حفاري كنيم مهمتر به نظر مي آيد چون هزينه هاي حفاري بسيار سنگين مي باشد و در صورت عدم رسيدن به هدف خسارت هاي زيادي متوجه شركت هاي نفتي مي شود بنابراين اكتشاف نفت در وهله اول مهم و لازم به نظر مي آيد اما چگونه مخازن هيدروكربوري را مي توان يافت؟

در پست بعدي به اين سوال جواب خواهم داد.

                                                                                                           صفحه نخست